Jan Łukasiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Jan Łukasiewicz
Jan Łukasiewicz.jpg
1935
Data i miejsce urodzenia 21 grudnia 1878
Lwów (Austro-Węgry)
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1956
Dublin
minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego
Okres od 16 stycznia 1919
do 9 grudnia 1919
Poprzednik Ksawery Prauss
Następca Tadeusz Łopuszański
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny)

Jan Łukasiewicz (ur. 21 grudnia 1878 we Lwowie, zm. 13 lutego 1956 w Dublinie) – polski logik, matematyk, filozof, rektor Uniwersytetu Warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się we Lwowie w polskiej rodzinie inteligenckiej. Ukończył I Gimnazjum we Lwowie, a następnie studia filozoficzne na Uniwersytecie Lwowskim; tutaj też uzyskał w 1902 doktorat[1]. W latach 1902-1905 pracował w Bibliotece Uniwersytetu Lwowskiego. Dalszą edukację pobierał w Berlinie i Louvain. Habilitację otrzymał w 1906 na Uniwersytecie Lwowskim[1].

Reprezentował (jako szef sekcji szkolnictwa wyższego w Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego) stronę polską (wraz z Bronisławem Dembińskim i Stefanem Ehrenkreutzem) w komisji dwustronnej, negocjującej w czerwcu i we wrześniu 1918 przejęcie akt dotyczących ziem polskich (w tym akt popruskich) od niemieckich instytucji archiwalnych[2]. Następnie był ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządzie Ignacego Paderewskiego (1919), profesorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Dublińskiego (od 1946), rektorem Uniwersytetu Warszawskiego (1922-23 i 1931-32). Jeden z twórców polskiej szkoły matematycznej (szkoła lwowsko-warszawska).

W 1938 otrzymał tytuł doktora honoris causa Westfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterze[3].

W wyborach samorządowych z maja 1939 uzyskał mandat radnego Rady Miasta Lwowa, startując z listy chrześcijańsko-narodowej jako kandydat Obozu Zjednoczenia Narodowego[4].

Podczas okupacji niemieckiej w Polsce uczestniczył w tajnym nauczaniu. Od 1944 pozostawał na uchodźstwie[5].

Był członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie[6].

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Jego praca O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa zapoczątkowała rozwój logiki matematycznej. Był autorem logiki trójwartościowej, pierwszego nieklasycznego rachunku logicznego, na bazie którego powstały logika modalna, logika probabilistyczna i logika rozmyta[7].

Twórca notacji polskiej (1920), podstawy odwrotnej notacji polskiej, sposobu zapisu wyrażeń arytmetycznych szeroko stosowanego w informatyce do dnia dzisiejszego[7]. Zapis ten pozwala na całkowitą rezygnację z użycia nawiasów w wyrażeniach, jako że jednoznacznie określa kolejność wykonywanych działań. RPN jest używana w niektórych językach programowania (Forth, PostScript), w realizacji programowej arkuszy kalkulacyjnych i kompilatorów języków programowania oraz w kalkulatorach naukowych firmy Hewlett-Packard.[potrzebny przypis]

Łukasiewicz zaproponował też podział rozumowań logicznych na dedukcyjne i redukcyjne (zamiast tradycyjnych indukcyjnych), który jednak nie przyjął się szerzej[potrzebny przypis] (z pewnymi wyjątkami, na przykład u Józefa Marii Bocheńskiego[8]).

Pisma wybrane[edytuj | edytuj kod]

  • Logika i metafizyka (red. Jacek Jadacki), Warszawa 1999

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 327.
  2. A. Rybarski, Centralny zarząd archiwalny w odrodzonej Rzeczypospolitej polskiej, „Archeion”, T. I (1927), s. 8, 9.
  3. Doktorat honoris causa dla prof. Łukasiewicza. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 290 z 22 grudnia 1938. 
  4. Wykaz mandatów w wyborach do Rady miejskiej we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 123 z 3 czerwca 1939. 
  5. J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 327-328.
  6. Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie
  7. a b J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 328.
  8. J.M. Bocheński, Współczesne metody myślenia, Poznań 1992, passim.
  9. a b Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 446.
  10. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]