Smog

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wawel przed wschodem słońca (w tle Elektrociepłownia Kraków)

Smog (ang. smog) – nienaturalne zjawisko atmosferyczne polegające na współwystępowaniu zanieczyszczenia powietrza wskutek działalności człowieka oraz niekorzystnych zjawisk naturalnych: znacznego zamglenia i bezwietrznej pogody.

Smog nad Nową Rudą

Słowo „smog” powstało w języku angielskim ze zbitki dwóch słów: smoke (dym) i fog (mgła).

Santiago godzinę po deszczu

Szkodliwość zdrowotna[edytuj]

Wchodzące w skład smogu związki chemiczne, pyły i znaczna wilgotność stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka. Są czynnikami alergizującymi i mogą wywołać astmę oraz jej napady, a także powodować zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, niewydolność oddechową lub paraliż układu krwionośnego[1]. Smog powoduje także zmniejszenie masy urodzeniowej noworodka, zwiększa zapadalność na nowotwory oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)[2], jak i zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia astmy u dzieci[3]. W wyniku badań stwierdzono, że 15% wszystkich epizodów objawów astmy można przypisać zanieczyszczeniu powietrza. Związek następuje także w przypadku chorób niedokrwiennych serca u osób starszych. Badania przeprowadzano w miejscach w pobliżu ruchliwych dróg ze znacznym natężeniem ruchu. Zamieszkanie w miejscach z natężeniem ruchu powyżej 10 tys. pojazdów dziennie uznano za wyznacznik długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia związane z ruchem drogowym[4].

Zgodnie z wynikami badań ESCAPE w przypadku drobnych zanieczyszczeń (do średnicy 2,5 mikrometra – PM2,5) każdy wzrost gęstości pyłu o 5 mikrogramów na metr sześcienny powoduje wzrost ryzyka śmierci z przyczyn naturalnych aż o 7%[5]. Oddychanie przez kobietę ciężarną powietrzem zanieczyszczonym PM2,5 koreluje się także z występowaniem autyzmu[6].

W 2013 roku WHO zaliczyła pyły zawieszone do kancerogenów, uznając, że mają one zauważalny i dobrze udowodniony wpływ na zwiększenie zachorowalności na raka płuc. Według szacunków WHO w objętym badaniami 2010 roku z powodu raka płuc spowodowanego zanieczyszczeniem powietrza zmarło na świecie 230 tys. osób[7].

Santiago 30 godzin po deszczu

Smog kwaśny poraża oskrzela, drogi oddechowe, układ krążenia[8][9]. Organizacja Health and Environment Alliance oszacowała koszty zewnętrzne zanieczyszczenia powietrza wskutek spalania węgla w elektrowniach węglowych w Polsce w przedziale 12-34 mld zł rocznie, na co składa się 3500 przedwczesnych zgonów, 1600 przypadków przewlekłego zapalenia oskrzeli, 1000 nowych hospitalizacji oraz 800 000 utraconych dni pracy rocznie[10].

W trakcie trwającego pięć dni wielkiego smogu londyńskiego w wyniku komplikacji oddechowych zmarło ponad cztery tysiące osób (w sumie w efekcie działania wielkiego smogu londyńskiego zmarło około dwunastu tysięcy osób)[11].

Rodzaje smogu[edytuj]

Ze względu na miejsce i warunki powstawania oraz skład chemiczny możemy wyróżnić dwa rodzaje smogu[potrzebny przypis]:

smog londyński, w skład którego wchodzą: tlenek siarki(IV), tlenki azotu, tlenki węgla, sadza oraz trudno opadające pyły. Występuje głównie w miesiącach od listopada do stycznia podczas inwersji temperatur w umiarkowanej strefie klimatycznej.

smog typu Los Angeles (smog fotochemiczny, ozon troposferyczny) – powstaje przede wszystkim w miesiącach letnich, w strefach subtropikalnych. Skład: tlenki węgla, tlenki azotu i węglowodory. Związki te ulegają później reakcjom fotochemicznym, w wyniku których powstają: azotan nadtlenku acetylu, aldehydy oraz ozon.

Smog w Polsce[edytuj]

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 33 z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami w Polsce są kolejno: Żywiec, Pszczyna, Rybnik, Wodzisław Śląski, Opoczno, Sucha Beskidzka, Kraków, Skawina i Nowy Sącz[12][13]. W większości tych miejscowości smog powodowany jest tak zwaną niską emisją (znaczne nagromadzenie emitorów o wysokości do 40 metrów nad poziom gruntu, w miejscach o dużej gęstości zabudowy, na małej powierzchni). Smog w Polsce występuje więc głównie w sezonie grzewczym (wrzesień–kwiecień).

W styczniu 2017 w południowej Polsce wystąpiło rekordowo wysokie zanieczyszczenie powietrza. Normy pyłów PM10 i PM2,5 zostały przekroczone nawet o ponad 3000%[14]. Według Głównego Inspektora Sanitarnego poziomy alarmowe (300 mikrogramów na metr sześcienny, kiedy to samorządy powinny podjąć specjalne doraźne działania) przekroczone zostały w Radomsku, Rybniku, Żywcu, Zabrzu, Częstochowie i Wodzisławiu Śląskim[15]. Z kolei w Warszawie stężenie pyłu PM10 przekroczyło 200 mikrogramów na metr sześcienny[16].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Od toksycznych emisji do efektów zdrowotnych". Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, 2006.
  2. Smog zabija Małopolan. Dziennik Polski, 2013.
  3. Road traffic pollution as serious as passive smoke in the development of childhood asthma (ang.). Science Daily, 2013-03-21. [dostęp 2017-11-01]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Chronic burden of near-roadway traffic pollution in 10 European cities (ang.). W: APHECOM Project: Improving Knowledge and Communication for Decision Making on Air Pollution and Health in Europe [on-line]. European Respiratory Journal, 2012-12-28. [dostęp 2017-11-01].
  5. Zanieczyszczenia powietrza bardziej szkodliwe, niż myśleliśmy. RMF24, 2013.
  6. Autism Spectrum Disorder and Particulate Matter Air Pollution before, during, and after Pregnancy: A Nested Case–Control Analysis within the Nurses’ Health Study 2 Cohort. Environ Health Perspect, 2014.
  7. Outdoor air pollution a leading environmental cause of cancer deaths. IARC, 2013.
  8. Wpływ zanieczyszczeń na zdrowie. Eko-prognoza dla Małopolski. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie. Krakowski Alarm Smogowy.
  10. Sektor energetyki węglowej generuje 34 mld zł kosztów zdrowotnych związanych z zanieczyszczeniem powietrza. Chrońmy Klimat, 2013.
  11. Kiedy powietrze zabija: Wielki smog w Londynie, newsweek.pl
  12. 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w UE są w Polsce. Raport WHO. Polsat.pl.
  13. Artykuł w Financial Times
  14. Polacy duszą się smogiem. To już nie są żarty! Normy przekroczone nawet o 3 tys. proc.. gazeta.pl, 9 stycznia 2017.
  15. Smog dusi polskie miasta. Szydło chce rekomendacji od Morawieckiego. onet.pl, 9 stycznia 2017.
  16. Apteka od Pokoleń na bazie IAI-Shop.com, Smog nad Polską - Smok nie tylko krakowski, „Apteka od Pokoleń” [dostęp 2017-06-28].